Recht op deconnectie blijft dode letter voor te veel werknemers

Altijd bereikbaar, nooit echt vrij

Maar wat blijkt vandaag? Zes op de tien werknemers wordt nog steeds buiten de werkuren gecontacteerd door hun leidinggevende. Dat blijkt uit nieuw onderzoek bij 1.000 Vlaamse bedienden. Berichten, telefoontjes en mails blijven binnenkomen, en bijna twee op de drie werknemers voelt zich verplicht om meteen te reageren.

Nochtans is het recht op deconnectie sinds 1 april 2023 wettelijk verankerd voor ondernemingen met meer dan twintig werknemers. Werknemers hoeven buiten hun uren niet bereikbaar te zijn, behalve in uitzonderlijke omstandigheden. Maar de realiteit op de werkvloer is dus anders.

Federaal Vooruit- parlementslid Anja Vanrobaeys:
“Het recht op deconnectie is zo belangrijk, zeker in deze digitale tijden van voortdurende bereikbaarheid. Daarom zorgde Vooruit er 3 jaar geleden voor dat werkgevers hun werknemers na de uren met rust moeten laten. En toch zien we vandaag dat die wet in de praktijk nog te weinig wordt omgezet in duidelijke afspraken op de werkvloer. De meerderheid van de werknemers voelt zich nog steeds verplicht om na de uren te reageren. Terwijl rust en ontspanning na de werkuren ook essentieel is. Werkgevers moeten daarin hun verantwoordelijkheid nemen. ”

Het recht bestaat, maar wordt te weinig toegepast

Uit cijfers die ik ontving van de minister blijkt dat de implementatie sterk achterblijft op sectoraal niveau. Van de 162 paritaire (sub)comités hebben 47 sectoren in de periode 2023–2024 een cao afgesloten over het recht op deconnectie. In de lopende onderhandelingsperiode 2025–2026 kwamen daar slechts 4 sectoren bij.

Dat brengt het totaal na 3 jaar op 51 sectoren met een cao over het recht op deconnectie. Dat is minder dan één derde van alle sectoren. Nochtans was het net de bedoeling dat dit recht via cao’s en arbeidsreglementen concreet zou worden vertaald naar duidelijke afspraken binnen bedrijven en teams.

Daarnaast blijkt dat de overheid vandaag niet kan nagaan in hoeveel ondernemingen het arbeidsreglement effectief werd aangepast om het recht op deconnectie te regelen. De registratietool voor arbeidsreglementen laat niet toe te analyseren op welke onderwerpen wijzigingen betrekking hebben. Ook de Nationale Arbeidsraad vraagt in zijn advies 2.448 van 5 mei 2025 om een beter zicht te krijgen op de afspraken die op ondernemingsniveau worden gemaakt rond deconnectie. Daarvoor moet een werkmethode worden ontwikkeld en de nodige middelen worden voorzien.

Tijd voor duidelijke afspraken en echte handhaving

Want de combinatie van vage afspraken, flexibiliteit door telewerk en een cultuur van permanente bereikbaarheid maakt dat werknemers het recht vaak niet durven gebruiken. Duidelijke en afdwingbare afspraken zijn dus nodig. 

Anja: “De overheid weet vandaag niet of bedrijven het recht op deconnectie effectief opnemen in hun arbeidsreglement. Dat is problematisch. Wat je niet kan opvolgen, kan je ook niet afdwingen. Ik zal daarom bij de minister aandringen om dit zo snel mogelijk uit te voeren. Want flexibiliteit mag nooit permanente beschikbaarheid betekenen. 85% van de werknemers geeft aan dat het recht op deconnectie een goede maatregel is. Een derde zegt dat het recht op deconnectie hun werkstress verlaagt - wanneer het effectief wordt gerespecteerd. Werknemers verdienen rust na de werkuren. Zo simpel is het.”