50 jaar OCMW-wet: waarom menselijke waardigheid nooit uit de tijd raakt

De voorbije vijftig jaar bewezen onze OCMW's telkens opnieuw waarom die visie zo belangrijk is. Ze bestreden niet alleen armoede. Ze hielpen onze samenleving de ene crisis na de andere door. Economische recessies, migratie- en vluchtelingenstromen, de coronapandemie en de energiecrisis brachten telkens nieuwe groepen mensen in moeilijkheden. Steeds opnieuw waren het de lokale sociale diensten die ervoor zorgden dat niemand volledig kopje onder ging. 

Hun kracht lag daarbij nooit uitsluitend in financiële steun. Integendeel. 

Het OCMW is nooit opgericht om uitkeringen uit te betalen. Het werd opgericht om mensen opnieuw vooruit te helpen. 

Wie tijdelijk of langdurig vastloopt, heeft zelden één probleem. Financiële zorgen gaan vaak samen met gezondheidsproblemen, een moeilijke gezinssituatie, een gebrek aan opleiding, eenzaamheid of psychische kwetsbaarheid. Daarom volstaat één oplossing ook nooit. Precies daarin schuilt de kracht van onze OCMW's: ze kijken niet naar één dossier, maar naar de mens achter dat dossier. 

Voor velen is die kwetsbaarheid tijdelijk. Maar er zijn ook mensen voor wie de problemen veel dieper zitten en die niet zomaar opnieuw aansluiting vinden in een steeds complexere samenleving. Ook zij verdienen begeleiding, perspectief en vooral de kans om een menswaardig leven te leiden. Dat vraagt creativiteit, maatwerk en samenwerking, niet alleen van het OCMW, maar van de hele samenleving. 

Tijdens de coronacrisis, de opvang van vluchtelingen en de energiecrisis bewezen onze OCMW's dat elke maatschappelijke uitdaging een andere aanpak vraagt. Door samen te werken met zorgorganisaties, welzijnspartners, Fedasil, scholen, werkgevers en tal van andere organisaties slaagden zij erin hun dienstverlening voortdurend aan te passen. Hun sterkte zit in die lokale verankering en in hun vermogen om mensen opnieuw perspectief te bieden. 

Dat gebeurt vandaag onder steeds moeilijkere omstandigheden. Maatschappelijk werkers krijgen steeds complexere dossiers op hun bureau, terwijl de administratieve druk alleen maar toeneemt. Net op het moment dat mensen nood hebben aan tijd, nabijheid en begeleiding, dreigt die tijd steeds vaker op te gaan aan regels, procedures en administratie. Dat is niet alleen een uitdaging voor de maatschappelijk werker, maar ook voor de kwaliteit van de hulpverlening. 

Ook vandaag staan onze OCMW's opnieuw voor een belangrijke uitdaging. Door de beperking van de werkloosheidsuitkeringen in de tijd zullen meer mensen aankloppen bij hun lokaal bestuur. Opnieuw zal blijken dat een OCMW veel meer is dan een sociaal loket. Samen met de VDAB, sociale economie, werkgevers en andere partners zullen onze maatschappelijk werkers mensen begeleiden naar werk, opleiding en duurzame participatie. Niet de uitkering staat daarbij centraal, maar de weg vooruit. 

Dat vraagt ook engagement. Van het OCMW, dat mensen ondersteunt, begeleidt en versterkt. Maar evenzeer van de cliënt, die kansen grijpt en verantwoordelijkheid opneemt. Maatschappelijke dienstverlening is geen hangmat, maar een hefboom om opnieuw volwaardig deel te nemen aan de samenleving. Dat is niet alleen beter voor wie hulp nodig heeft, maar voor de hele samenleving. 

Tegelijk zien we hoe steeds meer maatschappelijke uitdagingen bij de lokale besturen terechtkomen. De gevolgen van een tekort aan plaatsen in de geestelijke gezondheidszorg, de uitstroom uit gevangenissen, de toenemende verslavingsproblematiek of veranderingen in andere sociale zekerheidssystemen worden steeds vaker lokaal opgevangen. Dat toont hoe sterk onze OCMW's zijn, maar ook dat ze die opdracht niet alleen kunnen dragen. Een sterk sociaal beleid vraagt verantwoordelijkheid van álle overheden.